Meltem Güneş – Sosyal medyaya girişi 15 yaş altı çocuklara yasaklayan yasal düzenlemenin uygulaması bugün itibarıyla başladı. Çocukların dijital ortamlarda güvenliğinin sağlanması ve yaşlarına uygun hizmetlerden yararlanabilmesini amaçlayan düzenlemeyle artık 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmayacak. Mevcut hesapların yaş doğrulaması için ise 31 Mart 2027 tarihine kadar süre verilecek. Yeni düzenleme kapsamında, 18 yaş ve üzerindeki yetişkinler de dahil olmak üzere sosyal medya kullanan tüm vatandaşların e-Devlet üzerinden yaş doğrulaması yapması zorunlu olacak. Yaş doğrulama işlemleri, kullanıcıların kimlik bilgileri sosyal medya platformlarıyla paylaşılmadan, e-Devlet üzerinden oluşturulacak dijital doğrulama belirteci aracılığıyla gerçekleştirilecek.
Bugün itibarıyla uygulaması başlayan düzenleme kapsamında sosyal medya kullanıcılarının yaş doğrulama işlemlerini nasıl gerçekleştireceği ve e-Devlet üzerinden işleyecek sistemin hangi aşamalardan oluşacağı merak konusu oldu.
Birden fazla hesabı bulunanlar ne yapacak?
Uygulamada bir kişinin sadece tek bir sosyal medya hesabı açabileceğine ilişkin açık bir sınırlama bulunmuyor. Bir kişinin açabileceği hesap sayısına teknik bir sınır getirilip getirilmeyeceği henüz net değil.
T.C. kimlik numarası Meta’nın eline geçebilir mi?
Düzenleme yönetmeliğinin 7. maddesinde, “sosyal medya platformuna gönderilen dijital belirtecin yalnızca kişinin 15 yaşını ve 18 yaşını doldurup doldurmadığını göstereceği”, “belirteçte ad, soyad, T.C. kimlik numarası, doğum tarihi, kullanıcı adı veya kişiyi tanımlamayı sağlayacak başka bir kişisel bilginin bulunmayacağı” ve “platformun, belirteci yaş doğrulaması dışında başka bir amaçla kullanamayacağı” belirtiliyor ancak bunun nasıl sağlanacağına ilişkin teknik ayrıntılar henüz bilinmiyor.
Çocuklar VPN ile yaş sınırını aşabilecek mi?
VPN, kullanıcının internet bağlantısını farklı bir ülke üzerinden yönlendirebildiği için coğrafi kısıtlamaların aşılmasında kullanılabiliyor. Ancak hazırlanan düzenleme yönetmeliğinin 6. maddesine göre platformlar, ilk e-Devlet doğrulamasından sonra da kendi yaş kontrol yöntemlerini kullanacak. Hesabın beyan edilen yaş grubundan farklı biri tarafından kullanıldığına dair makul şüphe oluşursa hesap askıya alınacak ve yeniden doğrulama istenecek.
Hesaplar gizli olacak
15-17 yaş arası çocukların sosyal medya hesapları “gizli hesap” şeklinde oluşturulacak. Hesaplarda herkese açık profil seçeneği bulunmayacak. 15 yaşını doldurmuşların hesaplarına yalnızca çocuğun takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek. Çocuk kullanıcıların profil fotoğrafları, hesapları, paylaşımları ve görsellerinin başkaları tarafından ekran görüntüsünün alınmasını önlemeye yönelik teknik tedbirlerin alınması zorunlu olacak. Çocuk hesaplarında canlı yayın başlatma özelliği bulunmayacak.
Sahte ve bot hesaplar ne olacak?
Düzenleme, kullanıcının gerçek adının sosyal medya profilinde görünmesini zorunlu kılmıyor. Aksine, yaş doğrulamasında kimliğin tespiti yerine yaş eşiğinin kontrol edilmesini esas alıyor. Böylece bir kişinin takma isim kullanması yasaklanmıyor. Ancak bot hesaplar açısından durum farklı olacak. Otomatik yönetilen hesapların nasıl yaş doğrulaması yapacağı, kurumsal veya yazılım aracılığıyla işletilen hesaplara özel bir istisna tanınıp tanınmayacağı da henüz netleşmedi.
Süre sınırı olacak mı?
Düzenlemeyle sosyal medya şirketleri, anne, baba ve yasal vasilerin kullanabileceği ebeveyn kontrol araçları sunmak zorunda olacak. Bu araçlarla ebeveynler çocuklarının sosyal medya kullanım süresini görebilecek ve günlük süre sınırı belirleyebilecek. Hesap ayarlarını ve belirli özellikleri kontrol edebilecek. Ücretli üyelik, satın alma ve kiralama gibi işlemleri onaya bağlayabilecek ve harcama limiti koyabilecek. Konum paylaşımına ilişkin kontrollerden yararlanabilecek.
Geçiş süreci nasıl olacak?
Örneğin 14 yaşındaki bir çocuğun mevcut hesabı 15 Ocak 2027 tarihinde yaş doğrulamasına tabi tutulursa, o gün henüz 15 yaşını doldurmamışsa hesabı kapatılacak. Çocuk 15 Şubat’ta 15 yaşına girse bile hesabının otomatik olarak yeniden açılacağına dair bir hüküm yönetmelikte bulunmuyor. Ancak yaşını doldurduktan sonra yeni hesap açması mümkün olacak. Bu nedenle “yaş doğrulaması”nda 31 Mart 2027’ye kadar süre tanındığı için bir çocuğun geçiş döneminde ne zaman doğrulama yapacağı, sonucu etkileyebilecek.
İŞTE ADIM ADIM DOĞRULAMA SÜRECİNİN DETAYLARI
15 yaşın altındakiler doğrulama yapamayacak
■ Sistem, “sosyal medya kullanmak isteyen kişinin 15 yaşını doldurduğunu kanıtlaması” ilkesine dayanıyor. Yani ancak 15 yaşını doldurmuş kullanıcılar, e-Devlet üzerinden dijital yaş doğrulaması yapabilecek.
■ 15 yaşından küçük çocuklar ise kendi adlarına e-Devlet şifresi alamadıkları için bugünden itibaren bu yöntemle gerekli doğrulamayı tamamlayamayacak ve mevcut hesapları otomatik olarak kapatılacak.
■ Yaş şartını doğrulayamayan kişilerin yeni hesap açmasına da izin verilmeyecek.
■ Daha önce doğrulanmış bir hesabın “15 yaş sınırına” aykırı biçimde kullanıldığına ilişkin “makul şüphe” oluşması durumunda hesap askıya alınacak.
15-17 yaş kriterleri
■ 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşına ulaşmamış çocukların sosyal medya kullanabilmesi için ise e-Devlet üzerinden yaş doğrulaması yapması gerekecek.
■ E-devlet şifresi olan tüm kullanıcılar, www.turkiye.gov.tr adresinden veya e-Devlet mobil uygulamasından öncelikle kendi hesaplarına giriş yapacak; daha sonra sistem üzerinden Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı’nın yaş doğrulama hizmetini açacak. Sistem, bu aşamada kullanıcının e-Devlet üzerinden doğrulanan kimlik bilgilerini esas alarak yaş kontrolü yapacak. Nüfus kayıtlarındaki doğum tarihi üzerinden kişinin 15 ve 18 yaş sınırlarını doldurup doldurmadığı belirlenecek. Ardından yalnızca “kullanıcının hangi yaş grubunda olduğunu” gösteren dijital bir yaş doğrulama belirteci (kod) oluşturulacak.
■ Kullanıcı, e-Devlet üzerinden alacağı bu kodu, sosyal medya platformlarının hesaba giriş öncesi açacağı “doğrulama alanına” girecek. Kod girildikten sonra ilgili platform, E-devlet’e “kod doğru mu” diye soracak ve iki taraflı doğrulama yapıldıktan sonra hesaba giriş sağlanacak.
■ Bu doğrulama bir defaya mahsus olacak. Doğrulaması tamamlanan 15-17 yaş grubundaki çocuklar, sosyal medya hesaplarını çocuklara özel güvenlik, gizlilik ve içerik kısıtlamaları kapsamında kullanabilecek.
Herkes doğrulama yapmak zorunda olacak
■ Facebook, Instagram gibi sosyal medya uygulamaları üyelik için ilk girişte vatandaşlar tarafından beyan edilen doğum tarihlerini doğru kabul ederek üyelik oluşturuyordu. Yeni süreçte ise sosyal medya kullanan tüm vatandaşların, 15 yaşın üzerinde olduklarını e-devlet üzerinden oluşturulacak “yaş doğrulama belirteciyle” doğrulaması gerekecek. Mevcut hesaplar için 31 Mart 2027’ye kadar “bir kereye mahsus doğrulama” yapılması için süre verilecek.
■ Hesapların E-devlet üzerinden doğrulanmasıyla platformlardaki sahte hesaplar da kullanılmaz hale gelecek.
■ E-Devlet’te oluşturulacak kodun içeriği, kişilerin ad, soyad, T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi gibi kişisel bilgileri sosyal medya şirketiyle paylaşılmayacak.
Sahte mesajlara dikkat
Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı düzenlemeye ilişkin yazılı bir açıklama yaptı. Vatandaşların sahte mesaj ve yönlendirmelere karşı uyarıldığı açıklamada, şu ifadeler yer aldı:
“Vatandaşlarımızın farklı kullanıcılar, üçüncü taraf uygulamalar veya kişiler aracılığıyla iletilen mesaj ve yönlendirmelere itibar etmemeleri, bu içeriklerde yer alan bağlantılara kesinlikle tıklamamaları, kişisel bilgilerinin güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. e-Devlet şifresi, SMS doğrulama kodları, kredi/banka kartı ve hesap bilgileri hiçbir kişi, kurum veya platformla paylaşılmamalı.”
